Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιατρικός Ερευνητής Συγγραφέας

Αικατερίνη Γκέλη, Ιατρός Ακτινοδιαγνώστρια

Συχνότητα:
Ο παγκρεατικός καρκίνος αντιπροσωπεύει περίπου το 3% όλων των καρκίνων και είναι η 7η ή 8η κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως [2,3]. Η επίπτωση αυξάνεται με την ηλικία, με μέση διάγνωση περίπου στα 70 έτη [1].

Επιδημιολογία:
Η επίπτωση είναι υψηλότερη σε ανεπτυγμένες χώρες και μεταξύ ανδρών [4]. Παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν κάπνισμα, παχυσαρκία, χρόνια παγκρεατίτιδα, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, οικογενειακό ιστορικό και ορισμένες γενετικές μεταλλάξεις (π.χ. BRCA2, PALB2) [4–7]. Η θνησιμότητα είναι σχεδόν ίση με την επίπτωση λόγω της καθυστερημένης διάγνωσης και της περιορισμένης αποτελεσματικότητας των θεραπειών [1, 2, 4].

Σημαντικό στοιχείο:
Ο παγκρεατικός καρκίνος θεωρείται από τους πιο θανατηφόρους καρκίνους, με 5ετή επιβίωση περίπου 12%–15% σε σύγχρονες στατιστικές [2, 3].

Παράγοντες κινδύνου πρόκλησης του καρκίνου του παγκρέατος

Η σύγχρονη βιβλιογραφία επιβεβαιώνει ότι οι κύριοι παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του παγκρέατος παραμένουν οι εξής:

Ηλικία: Η πλειονότητα των περιπτώσεων διαγιγνώσκεται σε άτομα άνω των 65 ετών [1].

Ιστορικό στην οικογένεια: Περίπου το 10% των περιπτώσεων είναι κληρονομικές, με υψηλότερο κίνδυνο όταν υπάρχουν δύο ή περισσότεροι πρώτου βαθμού συγγενείς με την ασθένεια [2].

Κάπνισμα: Το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο κατά περίπου 100% και ευθύνεται για το 25% των περιπτώσεων [3].

Παχυσαρκία: Ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) άνω του 30 συνδέεται με αύξηση του κινδύνου κατά 20% [4].

Χρόνια παγκρεατίτιδα: Η μακροχρόνια φλεγμονή του παγκρέατος, συχνά λόγω αλκοόλ ή καπνίσματος, σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο [5].

Γενετικές μεταλλάξεις: Μεταλλάξεις σε γονίδια όπως BRCA1, BRCA2, PALB2 και CDKN2A αυξάνουν τον κίνδυνο [6].

Όσον αφορά τον ψυχολογικό παράγοντα του άγχους από οικογενειακές συγκρούσεις, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να το συνδέουν άμεσα με τον καρκίνο του παγκρέατος. Ωστόσο, μελέτες έχουν δείξει ότι μεγάλα ψυχολογικά τραύματα, όπως σημαντικά άγχη, σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του κεφαλιού, του λαιμού και του παγκρέατος [7].

Επιπλέον, η κοινωνική απομόνωση έχει αναγνωριστεί ως σημαντικός ψυχοκοινωνικός παράγοντας κινδύνου, ιδιαίτερα σε άτομα με διαβήτη τύπου 2, και μπορεί να ενισχύσει τη φλεγμονώδη διαδικασία που σχετίζεται με τον καρκίνο του παγκρέατος [8].

Συνολικά, αν και το άγχος και η κοινωνική απομόνωση ενδέχεται να επηρεάζουν έμμεσα τον κίνδυνο, οι κύριοι παράγοντες κινδύνου παραμένουν οι βιολογικοί και γενετικοί.

Παίζουν οι ψυχοσωματικοί παράγοντες ρόλο στην πρόκληση καρκίνου του παγκρέατος;

Δεν υπάρχουν αποδείξεις άμεσης αιτιολογικής σχέσης

Δεν έχει αποδειχθεί ότι το άγχος, οι οικογενειακές συγκρούσεις ή άλλοι ψυχολογικοί παράγοντες μπορούν άμεσα να προκαλέσουν καρκίνο του παγκρέατος [7, 8].

Οι κύριοι αναγνωρισμένοι παράγοντες κινδύνου είναι: ηλικία, κληρονομικό ιστορικό, κάπνισμα, παχυσαρκία, χρόνια παγκρεατίτιδα και ορισμένες γενετικές μεταλλάξεις [9].

Επιδράσεις έμμεσης φύσης

Το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει έμμεσα την υγεία μέσω συμπεριφορών υψηλού κινδύνου (π.χ. κάπνισμα, υπερφαγία, αλκοόλ) ή μέσω ανοσολογικής καταστολής και φλεγμονής[10].

Μελέτες έχουν δείξει συσχετισμούς μεταξύ σοβαρών ψυχολογικών τραυμάτων και αυξημένου κινδύνου για ορισμένους καρκίνους, αλλά τα αποτελέσματα είναι μικτά και δεν αποδεικνύουν αιτιότητα [11].

Ο UngvariZ και οι συνεργάτες του σε μια μεταανάλυση του 2025 διαπίστωσε ότι η κατάθλιψη μετά τη διάγνωση καρκίνου σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας σε διάφορους τύπους καρκίνου, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ψυχικής υγείας στην πρόγνωση του καρκίνου[12].

Κοινωνικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες

Η πιο πρόσφατη βιβλιογραφία επιβεβαιώνει ότι η κοινωνική απομόνωση, η χαμηλή υποστήριξη και το χρόνιο άγχος μπορούν να επιδεινώσουν την πορεία του καρκίνου του παγκρέατος σε ήδη διαγνωσμένα άτομα, αλλά δεν θεωρούνται πρωταρχικοί παράγοντες πρόκλησης.

1.Ο ρόλος της κοινωνικής απομόνωσης και της φλεγμονής
Μελέτη του 2025 διαπίστωσε ότι η κοινωνική απομόνωση σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παγκρέατος, με αναλογία κινδύνου 2,65 (95% CI: 1,12–6,24). Η φλεγμονή αναδείχθηκε ως σημαντικός μεσολαβητής αυτής της σχέσης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα στους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες κινδύνου[8].

2.Ο ρόλος του χρόνιου άγχους και της παχυσαρκίας
Ο SunX, et al. Και οι συνεργάτες του (2025) με βμελέτη τους υποδεικνύουν ότι το χρόνιο άγχος και η παχυσαρκία συνεργάζονται για να επιταχύνουν την ανάπτυξη και την εξάπλωση του καρκίνου του παγκρέατος. Οι ερευνητές εντόπισαν έναν μοριακό μηχανισμό μέσω του οποίου το άγχος και η παχυσαρκία προκαλούν αλλαγές στα κύτταρα του παγκρέατος που μπορεί να οδηγήσουν σε καρκίνο[13].

3.Φλεγμονή ως μεσολαβητής
Σε άλλη μελέτη του 2025 ο He XY και οι συνεργάτες του αναφέρουν ότι η φλεγμονή διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη του καρκίνου του παγκρέατος σε άτομα με διαβήτη τύπου 2. Η κοινωνική απομόνωση ενδέχεται να ενισχύει αυτή τη φλεγμονώδη διαδικασία, επιδεινώνοντας την πορεία της νόσου[14]. Ενώ οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες δεν θεωρούνται πρωταρχικοί αιτίες πρόκλησης του καρκίνου του παγκρέατος, η κοινωνική απομόνωση, η χαμηλή υποστήριξη και το χρόνιο άγχος μπορούν να επιδεινώσουν την πορεία της νόσου σε ήδη διαγνωσμένα άτομα. Η φλεγμονή αναδεικνύεται ως σημαντικός μεσολαβητής αυτών των σχέσεων, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ολοκληρωμένη προσέγγιση στη διαχείριση των ασθενών.

Συμπέρασμα: Οι ψυχοσωματικοί παράγοντες δεν προκαλούν άμεσα τον καρκίνο του παγκρέατος, αλλά μπορεί να επηρεάζουν έμμεσα τον κίνδυνο μέσω συμπεριφορών, ανοσολογικών μηχανισμών ή φλεγμονωδών διεργασιών. Ο κύριος κίνδυνος παραμένει βιολογικός και γενετικός.

Όσον αφορά τον ψυχολογικό παράγοντα του άγχους από οικογενειακές συγκρούσεις, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να το συνδέουν άμεσα με τον καρκίνο του παγκρέατος.

Ωστόσο, μια πρόσφατη μελετη του Sridhar και των συνεργατών του, που εξετάζει τη σχέση μεταξύ μεγάλων ψυχολογικών τραυμάτων και του αυξημένου κινδύνου για καρκίνο της κεφαλής, του τραχήλου και του παγκρέατος διαπίστωσε ότι, οι ασθενείς με καρκίνο της καφαλής , του τραχήλου και του παγκρέατος (HNPC) είχαν σημαντικά υψηλότερη πιθανότητα να αναφέρουν ένα μεγάλο ψυχολογικό τραύμα τα πέντε χρόνια πριν από τη διάγνωση, σε σύγκριση με άτομα χωρίς καρκίνο (OR = 2.32, 95% CI: 1.18–4.54) [7].

Αυτή η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη αναγνώρισης των μεγάλων ψυχολογικών τραυμάτων ως παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη αυτών των τύπων καρκίνου.

Επιπλέον, η κοινωνική απομόνωση έχει αναγνωριστεί ως σημαντικός ψυχοκοινωνικός παράγοντας κινδύνου, ιδιαίτερα σε άτομα με διαβήτη τύπου 2, και μπορεί να ενισχύσει τη φλεγμονώδη διαδικασία που σχετίζεται με τον καρκίνο του παγκρέατος[15].


Το 2025 ο Dingκαι οι συνεργάτες του εξέτασαν τη σχέση μεταξύ της κοινωνικής απομόνωσης, του διαβήτη τύπου 2 και του καρκίνου του παγκρέατος. Η μελέτη αυτή διαπίστωσε ότι η υψηλή κοινωνική απομόνωση αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παγκρέατος σε άτομα με διαβήτη τύπου 2, με αναλογία κινδύνου (HR) 2,65 (95% CI: 1,12–6,24). Η φλεγμονή αναγνωρίστηκε ως σημαντικός μεσολαβητής σε αυτή τη σχέση, με ποσοστό μεσολάβησης 8,33% για την κοινωνική απομόνωση [8].

Αυτή η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη αναγνώρισης των ψυχοκοινωνικών παραμέτρων ως παράγοντα κινδύνου για την πρόκληση του καρκίνου του παγκρέατος σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 και την ενίσχυση της φλεγμονώδους διαδικασίας ως σημαντικό μηχανισμό σε αυτή τη σχέση.

Συνολικά, αν και το άγχος και η κοινωνική απομόνωση ενδέχεται να επηρεάζουν έμμεσα τον κίνδυνο, οι κύριοι παράγοντες κινδύνου παραμένουν οι βιολογικοί και γενετικοί.

Υπάρχει ψυχοσωματική διαδικασία στην πρόκληση του καρκίνου του παγκρέατος;

Διαχωρίζοντας το Μύθο από την Επιστήμη

Η διερεύνηση της ψυχοσωματικής διάστασης στον καρκίνο του παγκρέατος είναι κρίσιμο να ξεκινήσει με μια ξεκάθαρη διάκριση: Δεν υπάρχει επιστημονικά αποδεδειγμένο «ψυχοσωματικό προφίλ» που να προκαλεί αυτή την ασθένεια. Ο καρκίνος του παγκρέατος είναι μια βιολογική νόσος με γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως οικογενειακό ιστορικό, συγκεκριμένες μεταλλάξεις (π.χ., BRCA), κάπνισμα, χρόνια παγκρεατίτιδα, παχυσαρκία και διαβήτης τύπου 2 [16].

Ωστόσο, η σύγχρονη έρευνα έχει μετατοπιστεί από απλοϊκές αιτιολογικές σχέσεις προς την κατανόηση μιας συνεχούς και δυναμικής αλληλεπίδρασης μεταξύ της ψυχολογικής κατάστασης και της βιολογίας της νόσου. Αυτή η αλληλεπίδραση εξετάζεται σε δύο κύρια σκέλη:

1.Τον πιθανό, έμμεσο ρόλο των ψυχολογικών παραγόντων ως προδιαθετικών στοιχείων.

2.Τον καλά τεκμηριωμένο, κρίσιμο ρόλο τους μετά τη διάγνωση, επηρεάζοντας την ποιότητα ζωής, την πρόοδο της νόσου και πιθανά την επιβίωση.

Προδιαθετικοί παράγοντες

Ο Ρόλος του χρόνιου ψυχοκοινωνικού στρες και της παχυσαρκίας

Οι παλαιότερες θεωρίες για μια «προκαταρκτική προσωπικότητα Τύπου C» [υποτακτικότητα (υποκοινωνικότητα) και τη περιορισμένη συναισθηματική έκφραση] έχουν απορριφθεί λόγω έλλειψης επαρκών αποδεικτικών στοιχείων και μεθοδολογικών αδυναμιών[17].

Σήμερα, το επιστημονικό ενδιαφέρον εστιάζει την προσοχή στο χρόνιο ψυχοκοινωνικό στρες που αλληλεπιδρά με την παχυσαρκία σε μοριακό επίπεδο, ενεργοποιώντας την πρωτεΐνη CREB, η οποία σχετίζεται με την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων στο πάγκρεας[13].

Βιολογικοί Μηχανισμοί

Το χρόνιο στρες οδηγεί σε συνεχή ενεργοποίηση του άξονα Υποθάλαμος-Υπόφυση-Επινεφρίδια (ΥΥΕ), οδηγώντας σε αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης και κατεχολαμινών. Αυτές οι ορμόνες επηρεάζουν την ανάπτυξη του όγκου μέσω της ενεργοποίησης β-αδρενεργικών υποδοχέων και της αλληλεπίδρασης με την κυτταρική σηματοδότηση, προάγοντας τη φλεγμονή και την ανοσοκαταστολή

Δεδομένου ότι ο καρκίνος του παγκρέατος είναι ιδιαίτερα επιθετικός και σχετίζεται με ισχυρή φλεγμονή, αυτό το μονοπάτι είναι επιστημονικά λογικό[18].

Επιδημιολογικά δεδομένα

Μια μετα-ανάλυση του 2022 ανέφερε ότι τα συμπτώματα κατάθλιψης πριν από τη διάγνωση μπορεί να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παγκρέατος[19]. Παρόμοια, το αίσθημα απελπισίας ή «αδιεξόδου» έχει μελετηθεί ως πιθανός συσχετισμός[20].

Σημαντική Προειδοποίηση

Αυτά τα ευρήματα δείχνουν συσχετισμούς και όχι αιτιότητα. Είναι πιθανό υποκείμενα βιολογικά αίτια να προκαλούν και ψυχολογικά συμπτώματα πριν από τη διάγνωση, ή άγνωστοι παράγοντες να συμβάλλουν και στα δύο[21].

Η κρίσιμη σημασία της ψυχολογικής κατάστασης μετά τη διάγνωση

Εδώ, τα επιστημονικά δεδομένα είναι αδιάσειστα και έχουν άμεσες κλινικές επιπτώσεις. Η διάγνωση του καρκίνου του παγκρέατος είναι ιδιαίτερα τραυματική λόγω της άσχημης πρόγνωσης.

Άμεση επίδραση στην ποιότητα ζωής: Το άγχος, η κατάθλιψη και ο φόβος είναι εξαιρετικά συχνοί και επηρεάζουν δραστικά την καθημερινή λειτουργία και την ευεξία των ασθενών. Γιαυτό το λόγο η ψυχιατρική φροντίδα πρέπει να ενσωματωθεί στη θεραπεία αυτών των ασθενών[22].

Σύνδεση με τη Βιολογία της Νόσου: Μια προοπτική μελέτη του 2024 απέδειξε ότι η αυξημένη ψυχολογική δυσφορία (distress) κατά τη στιγμή της διάγνωσης σχετίζονταν ανεξάρτητα με μειωμένη συνολική επιβίωση σε ασθενείς με αδενοκαρκίνωμα παγκρέατος. Περισσότερο από το 70% των ασθενών παρουσίασαν μέτρια έως σοβαρή δυσφορία κατά τη διάγνωση, η οποία συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο σημαντικών επιπλοκών και μειωμένη επιβίωση[23].

Αυτό το εύρημα ενισχύει την υπόθεση ότι η ψυχολογική κατάσταση μπορεί να επηρεάζει τη βιολογική πορεία της νόσου, πιθανώς μέσω της ενίσχυσης φλεγμονωδών μονοπατιών[24].

Μπορεί τα οικογενειακά προβλήματα και οι χρόνιες ενδοοικογενειακές συγκρούσεις να συμβάλουν στην πρόκληση καρκίνου του παγκρέατος;

Οι έρευνες για τον ακριβή ρόλο των ψυχοκοινωνικών παραγόντων, όπως τα οικογενειακά προβλήματα, στην εμφάνιση του καρκίνου του παγκρέατος είναι πολύπλοκες και δεν μπορούν να οδηγήσουν σε απλές αιτιακές σχέσεις.

Σύμφωνα με την τρέχουσα επιστημονική γνώση, δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία που να υποστηρίζουν ότι τα οικογενειακά προβλήματα ή το χρόνιο ενδοοικογενειακό στρες είναι άμεση αιτία για την εμφάνιση καρκίνου του παγκρέατος. Ο καρκίνος προκύπτει από πολύπλοκες αλληλεπιδράσεις γονιδιακών μεταλλάξεων και περιβαλλοντικών παραγόντων[25].

Ωστόσο, η έρευνα διερευνά έμμεσους μηχανισμούς μέσω των οποίων το χρόνιο στρες μπορεί να συμβάλλει σε ένα ευνοϊκό για την ανάπτυξη του καρκίνου περιβάλλον, όπως:

1.Νοσογόνες ανθυγιεινές ψυχολογικές συμπεριφορές:Το χρόνιο στρες μπορεί να οδηγήσει σε ανθυγιεινές συμπεριφορές που είναι καθιερωμένοι παράγοντες κινδύνου για την πρόκληση καρκίνου του παγκρέατος. Η μελέτη που έκανε ο Xiaoying Su και οι συνεργάτες του (2025) ότι το χρόνιο στρες και η παχυσαρκία συνεργάζονται (μέσω μηχανισμών όπως η ενεργοποίηση της πρωτεΐνης CREB) να επιταχύνουν την ανάπτυξη προκαρκινικών βλαβών στο πάγκρεας[26].

2.Νοσογόνες καθημερινές συνήθειες, όπως:

Κάπνισμα: Ο ισχυρότερος παράγοντας κινδύνου[27].

Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ:Συνδέεται με πάθηση του παγκρέατος[28].

Διατροφή πλούσια σε λιπαρά και επεξεργασμένα τρόφιμα / παχυσαρκία[29].


3.Βιολογικοί Μηχανισμοί:  Το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα και να προωθήσει τη χρόνια φλεγμονή. Η χρόνια φλεγμονή θεωρείται ότι παίζει ρόλο στην καρκινογένεση, αν και ο συγκεκριμένος ρόλος της στον καρκίνο του παγκρέατος εξακολουθεί να μελετάται.

Στη μελέτη που έκανε ο Sun X και οι συνεργάτες του (2025) σε προκλινικά μοντέλα δείχνει ότι το χρόνιο στρες μαζί με παχυσαρκία ενεργοποιεί το CREB( cAMP response element-binding protein) μέσω β-αδρενεργικών υποδοχέων/PKA (Protein Kinase A) και του μονοπατιού PKD (Protein Kinase D), προάγοντας την ανάπτυξη προκαρκινικών βλαβών στο πάγκρεας[30].

Συμπέρασμα:Ενώ ο στρες από οικογενειακές συγκρούσεις μπορεί να είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει την ποιότητα ζωής και να οδηγεί σε συμπεριφορές που αυξάνουν τον κίνδυνο, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως άμεση αιτία. Χωρίς να μειώνεται η σημασία των κύριων παραγόντων κινδύνου πρόκλησης καρκίνου του παγκρέατος (ηλικία, ιστορικό στην οικογένεια, κάπνισμα, παχυσαρκία, χρόνια παγκρεατίτιδα και ορισμένες γενετικές μεταλλάξεις) οι ψυχολογικοί παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του καρκίνου του παγκρέατος σε σύγκριση με άλλους στερεούς όγκους.

Οι ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος συχνά υφίστανται δυσάρεστες παρενέργειες, χαμηλή ποιότητα ζωής και σοβαρές οικονομικές δυσκολίες. Ως αποτέλεσμα, συχνά βιώνουν συναισθηματική οδύνη και ψυχολογικά προβλήματα. Η έρευνα έχει επαληθεύσει ότι οι ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος υφίστανται πιο ακραίες ψυχικές διαταραχές σε σύγκριση με εκείνους με άλλους όγκους. Οι πιο κοινές συναισθηματικές διαταραχές, η κατάθλιψη και το άγχος, μπορεί να επηρεάσουν την ποιότητα ζωής, το κίνητρο για θεραπεία και τα αποτελέσματα του καρκίνου, και ακόμη να γίνουν η κύρια αιτία θανάτου[9].

Υπάρχει θεραπεία του καρκίνου του παγκρέατος;

Αν και οι σύγχρονες συμβατικές θεραπείες για τον καρκίνο του παγκρέατος έχουν οδηγήσει σε περιορισμένες βελτιώσεις στην επιβίωση, η ανάγκη για συνδυασμένες και εξατομικευμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις είναι επιτακτική. Η συνεχιζόμενη έρευνα και κλινικές δοκιμές είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών θεραπειών. Παρά τις βελτιώσεις στην ασφάλεια και αποτελεσματικότητα της χειρουργικής επέμβασης, η πενταετής επιβίωση μετά από εκτομή με επικουρική συστηματική χημειοθεραπεία προσεγγίζει το 30%. Η βελτιστοποίηση του αριθμού των εξεταζόμενων λεμφαδένων και η ακριβής σταδιοποίηση του όγκου είναι κρίσιμες για την επιτυχία της θεραπείας[31].


Μπορεί να χορηγηθεί ως συμπληρωματική θεραπεία στον καρκίνο του παγκρέατος κουρκουμίνη;

Κουρκουμίνη και καρκίνος του παγκρέατος:

Η κουρκουμίνη είναι το κύριο βιοδραστικό συστατικό του φυτού Curcuma longa(Κουρκουμάς)και έχει μελετηθεί για πιθανές αντικαρκινικές της ιδιότητες. Στον καρκίνο του παγκρέατος, τα δεδομένα προέρχονται κυρίως από προκλινικές μελέτες, ενώ οι κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους παραμένουν περιορισμένες και συνεχίζονται.

Προκλινικά δεδομένα

 Κλινικά δεδομένα

Η θεραπευτική δύναμη της ψυχολογικής υποστήριξης των ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος

Οι ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο με την αντικαρκινική θεραπεία, διότι χρειάζονται μεθοδική και συνεχη ψυχολογική και ψυχιατρική υποστήριξη και βοήθεια με στόχο:

Την βελτίωση της Ψυχικής Υγείας: Αυτή μπορεί να βοηθηθεί με παρεμβάσεις όπως η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης [Acceptance and Commitment Therapy (ACT)] και τα προγράμματα ενσυνειδητότητας (MBSR) μειώνουν αποτελεσματικά το άγχος και την κατάθλιψη.

Η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης είναι μορφή ψυχοθεραπείας τρίτης γενιάς (third-wave CBT), που επικεντρώνεται στην αποδοχή των σκέψεων και συναισθημάτων χωρίς άσκοπη πάλη.

Τι είναι η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης;

Η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (Acceptance and Commitment Therapy - ACT) είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας που ανήκει στην "τρίτη γενεά" της συμπεριφορικής θεραπείας. Βασίζεται στη Θεωρία Πλαισίου Σχέσεων (Relational Frame Theory - RFT) [39], η οποία εξηγεί πώς λειτουργεί η ανθρώπινη γλώσσα και η γνωσία (το σύνολο των διαδικασιών μέσω των οποίων ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον κόσμο, σκέφτεται, μαθαίνει, θυμάται, λύνει προβλήματα και λαμβάνει αποφάσεις)[40].

Ο κύριος στόχος της Θεραπείας Αποδοχής και Δέσμευσης (Acceptance and Commitment Therapy, ACT) δεν είναι η πλήρης απαλλαγή από τα δύσκολα συναισθήματα ή τις αρνητικές σκέψεις, αλλά η ενίσχυση της ψυχολογικής ευελιξίας. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, το άτομο μαθαίνει να αποδέχεται τη δυσφορία ως μέρος της ζωής, χωρίς να παραιτείται από την επιδίωξη αξιών και στόχων που δίνουν νόημα στην καθημερινότητα. Έτσι, η ACT στοχεύει στο να βοηθήσει το άτομο να ζήσει μια ζωή πιο γεμάτη και αυθεντική, ακόμα και υπό την παρουσία δύσκολων εμπειριών [41].

Η φιλοσοφία ACT είναι ότι ο ψυχολογικός πόνος (άγχος, θλίψη, φόβος) είναι φυσιολογικό και αναπόφευκτο μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά ο μόχθος προκύπτει όταν αγωνιζόμαστε με αυτόν τον πόνο, προσπαθώντας να τον αποφύγουμε ή να τον ελέγξουμε ("Πόλεμος με το Εσωτερικό")[39].


Η πιο πρόσφατη βιβλιογραφία σχετικά με την εφαρμογή της Θεραπείας Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT) σε καρκινοπαθείς προέρχεται από μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2024. Η μελέτη αυτή διαπίστωσε ότι η ACT σχετίζεται με σημαντικές βελτιώσεις στο άγχος, την κατάθλιψη και την ψυχολογική ευελιξία των ασθενών με καρκίνο, σε σύγκριση με άλλες θεραπείες ή ομάδες αναμονής.

Ειδικότερα, παρατηρήθηκαν μέτριες έως ισχυρές θετικές επιδράσεις στις εν λόγω ψυχικές καταστάσεις, τόσο άμεσα μετά την παρέμβαση όσο και σε παρακολούθηση μετά από τρεις μήνες. Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές βελτιώσεις στην κόπωση ή στις διαταραχές ύπνου. Αυτά τα ευρήματα υπογραμμίζουν την αποτελεσματικότητα της ACT στη βελτίωση της ψυχικής ευημερίας των καρκινοπαθών, ενισχύοντας την ψυχολογική τους ευελιξία και την ποιότητα ζωής τους[19].

Οι 6 Βασικές Διεργασίες που χρησιμοποιούνται στην ACT (Εξάγωνο της Ψυχολογικής Ευελιξίας)

Το ACT χρησιμοποιεί έξι αλληλένδετες διεργασίες, που απεικονίζονται συχνά ως ένα εξάγωνο.:

1.Συνειδητή Προσήλωση (Eπαφή με την παρούσα στιγμή, Contact with the Present Moment): Να είμαστε πλήρως παρόντες εδώ και τώρα, με ανοιχτότητα και περιέργεια, αντί να ζούμε στο παρελθόν ή στο μέλλον.

2. Αποδοχή (Acceptance):Να αφήνουμε τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις αισθήσεις να έρχονται και να φεύγουν, χωρίς να προσπαθούμε να τα αλλάξουμε ή να τα πολεμήσουμε. ΔΕΝ σημαίνει παθητική υποταγή ή συμβιβασμό, αλλά ενεργή ανοιχτότητα.

3.Αποσύζευξη» ή «αποπλέξη (Defusion): Να μαθαίνουμε να βλέπουμε τις σκέψεις μας απλώς ως λέξεις ή εικόνες στο μυαλό μας, αντί να "συγχωνευόμαστε" με αυτές ή να τις θεωρούμε αλήθειες. (π.χ. αντί να πω "Είμαι ανίκανος", λέω "Παρατηρώ τη σκέψη ότι είμαι ανίκανος") [42].

Ο όρος «αποπλέξη ή ξέπλεγμα (defusion)» στην ψυχοθεραπεία ACT σημαίνει το να ξεπλέκεις ή να απομακρύνεις το «κολλημένο» δέσιμο με τις σκέψεις. Είναι η διαδικασία κατά την οποία το άτομο παρατηρεί τις σκέψεις του χωρίς να ταυτίζεται μαζί τους, μειώνοντας την επιρροή τους στη συμπεριφορά και τα συναισθήματα. Στόχος είναι οι σκέψεις να αντιμετωπίζονται ως απλές ψυχικές εκδηλώσεις και όχι ως απόλυτες αλήθειες που ελέγχουν τη ζωή μας.

Στην πράξη: Οι σκέψεις και τα συναισθήματα συχνά μας «δένουν» ή μας ελέγχουν, σαν να είμαστε δεμένοι σε ένα σχοινί μαζί τους. Η αποπλέξη σημαίνει ότι μαθαίνουμε να παρατηρούμε τις σκέψεις μας χωρίς να τις αφήνουμε να μας καθορίζουν, σαν να αποδεσμευόμαστε από το σχοινί. Δεν σημαίνει ότι οι σκέψεις εξαφανίζονται, αλλά ότι χάνουν την κυριαρχία τους πάνω μας. Με πιο απλά λόγια η αποπλέξη είναι η διαδικασία «βγαίνω λίγο έξω από τη σκέψη μου και την κοιτάζω χωρίς να την πιστεύω τυφλά»[43].

4.Ο παρατηρητικός εαυτός (Self-as-Context): Ο παρατηρητικός εαυτός , που στα ελληνικά μπορεί να αποδοθεί ως «το Εγώ ως Πλαίσιο» ή «Εαυτός ως Πλαίσιο». Μερικές φορές χρησιμοποιείται και η φράση «παρουσία-παρατηρητής» ή «παρατηρητικό Εγώ», αν και αυτές είναι πιο ελεύθερες αποδόσεις, είναι η ικανότητα να βλέπουμε τον εαυτό μας ως το πλαίσιο στο οποίο συμβαίνουν οι εμπειρίες μας, όχι ως το περιεχόμενό τους. Είναι η αίσθηση του "εγώ" που παραμένει σταθερή, ανεξάρτητα από τις σκέψεις και τα συναισθήματα που περνούν. Η βασική Ιδέα του "παρατηρητικού εαυτού" είναι η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις αισθήσεις και τις αναμνήσεις μας ως αντικείμενα που περνούν μέσα από εμάς, αντί να ταυτιζόμαστε με αυτά. Είναι το "εγώ" που παρατηρεί και περιέχει όλες αυτές τις εμπειρίες, χωρίς να είναι καμία από αυτές[39].

5.Αξίες (Values): Να ανακαλύπτουμε τι είναι πραγματικά σημαντικό για εμάς, οι βαθιές πηγές νοήματος και κατεύθυνσης στη ζωή μας (π.χ. η αγάπη, η υγεία, η δημιουργικότητα). Διαφέρουν από τους στόχους, που είναι συγκεκριμένα και επιτεύξιμα αποτελέσματα[39].

Σε μία πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση των García-Torres et al. (2024), η παρέμβαση ACT μέσω διαδικτύου σε ασθενείς και επιζώντες από καρκίνο οδήγησε σε σημαντικές βελτιώσεις στην ψυχολογική ευελιξία και στην ποιότητα ζωής. Στο πλαίσιο αυτό, η συνιστώσα των αξιών (values), δηλαδή ξεκάθαρη κατανόηση και σύνδεση με το ποια είναι τα πραγματικά σημαντικά πράγματα για τον κάθε άνθρωπο, αναδείχθηκε ως ένας από τους πυλώνες που συνεισφέρουν στην κινητοποίηση για δράση — δηλαδή στο να ζει κανείς σύμφωνα με τα προσωπικά του πρότυπα, ακόμη και όταν υπάρχουν δυσκολίες[44].

6.Δεσμευμένη Δράση (Committed Action): Δεσμευμένη δράση είναι η διαδικασία λήψης συγκεκριμένων, επίμονων βημάτων για να ζήσετε μια ζωή ευθυγραμμισμένη με τις προσωπικές σας αξίες, ακόμα και όταν αντιμετωπίζετε άβολες σκέψεις ή συναισθήματα. Περιλαμβάνει τον καθορισμό στόχων με γνώμονα την αξία, τον σχεδιασμό ενεργειών για την επίτευξή τους και στη συνέχεια την ανάληψη αυτών των ενεργειών με επίγνωση και ευελιξία, προσαρμοζόμενοι ανάλογα με τις ανάγκες στις προκλήσεις, παραμένοντας παράλληλα επικεντρωμένοι στις βαθύτερες επιθυμίες σας, ακόμα και όταν εμφανίζονται εμπόδια (συναισθήματα, σκέψεις)[39].

Όταν αυτές οι 6 διεργασίες λειτουργούν μαζί, οδηγούν στην Ψυχολογική Ευελιξία (Psychological Flexibility), που είναι η αντίστοιχη ικανότητα να είσαι πλήρως παρόν και να αλλάζεις ή επιμένεις σε συμπεριφορές που εξυπηρετούν τις αξίες σου [39, 45]. Η αποτελεσματικότητα του ACT για μια ευρεία γκάμα προβλημάτων υγείας[46].

Προγράμματα Ενσυνειδητότητας (MBSR) – Τι είναι;

Το Πρόγραμμα Μείωσης Άγχους μέσω Ενσυνειδητότητας (Mindfulness-Based Stress Reduction - MBSR) είναι ένα δομημένο, εμπειρικόεκπαιδευτικόπρόγραμμαπουαναπτύχθηκετο 1979 απότον Dr. Jon Kabat-Zinn στοΙατρικόΚέντροτουΠανεπιστημίουτηςΜασαχουσέτης (UMASS)[47].

Βασίζεται στην αρχαία πρακτική του Διαλογισμού Ενσυνειδητότητας (Mindfulness Meditation), την οποία επιστημονικοποίησε και προσάρμοσε για χρήση σε κλινικό πλαίσιο, ανεξάρτητα από θρησκευτικές ή πολιτισμικές προεκτάσεις.

Ο κύριος στόχος του MBSR είναι να βοηθήσει τους συμμετέχοντες να αναπτύξουν μια μη κριτική, στιγμιαία επίγνωση των σωματικών αισθήσεων (sensations), των συναισθημάτων και των σκέψεών τους, με σκοπό τη μείωση του ψυχολογικού άγχους και τη βελτίωση της συνολικής ποιότητας ζωής. 

Με τον όρο σωματικές αισθήσεις αναφερόμαστε στις σωματικές εμπειρίες που αντιλαμβανόμαστε μέσω του σώματος, όπως η θερμοκρασία, η πίεση, ο πόνος, η ένταση ή το μούδιασμα. Στην ψυχοθεραπεία ACT, η παρατήρηση των σωματικών αισθήσεων βοηθά το άτομο να αναγνωρίζει και να αποδέχεται τις εσωτερικές του εμπειρίες χωρίς να ταυτίζεται με αυτές ή να τις ελέγχει. Η παρέμβαση στοχεύει στην ενίσχυση της ψυχολογικής ευελιξίας και της ικανότητας του ατόμου να αντιλαμβάνεται τις εσωτερικές του εμπειρίες από μια ευρύτερη οπτική, ενισχύοντας έτσι την ικανότητα του ατόμου να ζει με νόημα παρά την ύπαρξη δυσφορίας[48].

Βασικές Αρχές και Δομή του Προγράμματος

Το MBSR είναι ένα εντατικό πρόγραμμα διάρκειας 8 εβδομάδων, που περιλαμβάνει εβδομαδιαίες ομαδικές συναντήσεις (2.5 - 3 ώρες) και μια ημέρα πρακτικής "σιωπής" (απομόνωσης για εξάσκηση). Το πρόγραμμα βασίζεται σε τρεις κεντρικούς πυλώνες [49, 50]:

1.Επίσημη Πρακτική (Formal Practice): Οι συμμετέχοντες ασκούνται καθημερινά (~45 λεπτά την ημέρα) σε διάφορες μορφές διαλογισμού, όπως:

Σωματικός σαρωτής (Body Scan): Συστηματική προσοχή σε κάθε μέρος του σώματος.

Καθιστός Διαλογισμός (Sitting Meditation): Παρατήρηση της αναπνοής, των σκέψεων, των συναισθημάτων.

Γιόγκα Ενσυνειδητότητας (Mindful Yoga): Εύκαμπτες σωματικές κινήσεις με επίγνωση.

2.Ανεπίσημη Πρακτική (Informal Practice): Η εφαρμογή της ενσυνειδητότητας σε καθημερινές δραστηριότητες, όπως το φαγητό, το περπάτημα ή το πλύσιμο των πιάτων.

3.Ομαδικός εσωτερικός διάλογος (Group Dialogue): Η συζήτηση για τις εμπειρίες και τις προκλήσεις της πρακτικής, υποστηριζόμενη από τους εκπαιδευτές.

Η φιλοσοφία του MBSR δεν είναι η "αποφυγή" ή "εξάλειψη" του άγχους, αλλά η αλλαγή της σχέσης μας με αυτό. Μέσω της πρακτικής, μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τα σημάδια του άγχους νωρίτερα και να ανταποκρινόμαστε με μεγαλύτερη ψυχραιμία, αντί να αντιδρούμε αυτομάτως [51, 52].

Το MBSR έχει τώρα ευρεία εφαρμογή. Έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό σε μια πληθώρα συνθηκών, όπως:

Άγχος και Κλινική Κατάθλιψη: Συχνά χρησιμοποιείται ως συμπληρωματική θεραπεία και για την πρόληψη υποτροπών.

Διαταραχές της Διατροφής και Άγχος Σώματος

Ύψιστη απόδοση (Peak Performance): Εφαρμόζεται σε εταιρείες, αθλητές και μουσικούς.

Γενικό Ψυχολογικό Άγχος και Βελτίωση της Ψυχολογικής Ευημερίας.

Οι μετα-αναλύσεις της σύγχρονης έρευνας έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το MBSR παράγει στατιστικά σημαντικές και κλινικά σχετικές βελτιώσεις στην ψυχολογική και σωματική υγεία[53].
Η αποτελεσματικότητά του οδήγησε στην ανάπτυξη άλλων προγραμμάτων βασισμένων στην ενσυνειδητότητα, όπως η Γνωσιακή Θεραπεία Βασισμένη στην Ενσυνειδητότητα (MBCT) [54].

Βελτίωση της Κλινικής Έκβασης: Η πιο πρόσφατη μελέτη που αφορά την ολιστική υποστηρικτική φροντίδα (ψυχολογική και διατροφική) για ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο του παγκρέατος είναι η έρευνα των Emanuel et al. (2024). Η μελέτη αυτή αξιολόγησε την επίδραση της συνδυασμένης διατροφικής υποστήριξης με παραεντερική διατροφή (PN) στο σπίτι, σε σύγκριση με την παραδοσιακή διατροφική φροντίδα, όσον αφορά την ποιότητα ζωής (QoL) των ασθενών με προχωρημένο καρκίνο του παγκρέατος που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η προσθήκη της παραεντερικής διατροφής βελτίωσε σημαντικά την QoL των ασθενών, μειώνοντας την κόπωση και βοηθώντας στη διαχείριση του πόνου[55].

Πιθανή Βιολογική Επίδραση: Η ψυχολογική φροντίδα, μέσω της μείωσης του άγχους, μπορεί να συμβάλει στη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος και στη μείωση της φλεγμονής, δημιουργώντας ένα λιγότερο ευνοϊκό περιβάλλον για την εξέλιξη του καρκίνου του παγκρέατος. Μελέτες έχουν δείξει ότι το χρόνιο άγχος μπορεί να επηρεάσει αρνητικά το ανοσοποιητικό σύστημα, ενώ η διαχείριση του άγχους μπορεί να βελτιώσει την ανοσολογική απόκριση. Συγκεκριμένα, η εφαρμογή ψυχολογικών παρεμβάσεων έχει συνδεθεί με βελτιώσεις στην ποιότητα ζωής, μείωση της κόπωσης και καλύτερη διαχείριση του πόνου σε ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο του παγκρέατος[56].

Συμπέρασμα: Η Ψυχολογική Φροντίδα ως Βέλτιστη Κλινική Πρακτική

Η ψυχοσωματική διάσταση στον καρκίνο του παγκρέατος δεν αφορά ευθύγραμμες αιτιατές σχέσεις, αλλά μια πολύπλοκη αμφίδρομη αλληλεπίδραση. Η βιολογία της νόσου επηρεάζει βαθιά την ψυχολογία, και η ψυχολογική κατάσταση μπορεί να επηρεάσει τη βιολογία της νόσου.

Τα πιο πρόσφατα ευρήματα (2024) καθιστούν σαφές ότι η ψυχολογική φροντίδα είναι απαραίτητο συστατικό της βέλτιστης θεραπευτικής αγωγής των ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος. Δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ένα κρίσιμο στοιχείο που μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα ζωής και, σύμφωνα με ολοένα και περισσότερες ενδείξεις, μπορεί να έχει αντίκτυπο στην πορεία της νόσου. Η συστηματική ψυχοκοινωνική αξιολόγηση και υποστήριξη πρέπει να είναι τυποποιημένη πρακτική για όλους τους ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος[57].


ΒιβλιογραφικήΤαξινόμηση

1.Cancer Research UK. Pancreatic cancer risk factors. Available from: https://www.cancer.org/cancer/types/pancreatic-cancer/causes-risks-prevention/risk-factors.html

2.Cancer Research UK. Family history and pancreatic cancer. Available from: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/pancreatic-cancer/risks-causes/family-history

3.Cancer Research UK. Smoking and pancreatic cancer. Available from: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/pancreatic-cancer/risks-causes/smoking

4.Cancer Research UK. Obesity and pancreatic cancer. Available from: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/pancreatic-cancer/risks-causes/obesity

5.Cancer Research UK. Chronic pancreatitis and pancreatic cancer. Available from: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/pancreatic-cancer/risks-causes/chronic-pancreatitis

6.Moore SF, Patel S, Zhang Y, et al. Risk factors for pancreatic cancer in electronic health records. Lancet EClinicalMedicine. 2025;50:100229. doi:10.1016/j.eclinm.2025.100229

7.Sridhar A, et al. Major stressful life events and the risk of pancreatic, head, and neck cancers. UTHSCPH Docs. 2024. Available from: https://digitalcommons.library.tmc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1484&context=uthsph_docs

8.Ding L, et al. The hidden impact: social isolation and inflammation's role in pancreatic cancer risk among those with diabetes. BMC Cancer. 2025;25(1):13470. doi:10.1186/s12885-025-13470-z

9.Grigorescu RR. Pancreatic Cancer: A Review of Risk Factors. J Clin Med. 2024;14(8):980.

10.Shchaslyvyi AY. Comprehensive Review of Chronic Stress Pathways and Health Implications. Int J Environ Res Public Health. 2024;21(8):1077.

11.Lillberg K, Verkasalo PK, Kaprio J, et al. Stressful life events and risk of breast cancer in 10,808 women: a cohort study. Am J Epidemiol. 2003;157(5):415–423. doi:10.1093/aje/kwf200

12.Ungvari Z, et al. Depression increases cancer mortality by 23–83%: a meta-analysis. J Geriatr Oncol. 2025;16(2):234-240. doi:10.1007/s11357-025-01676-9

13.Sun X, et al. Stress-induced metastasis: the NET effect. Cancer Cell. 2024;45(6):789-804. doi:10.1016/j.ccell.2024.05.004.

14.He XY, et al. Chronic stress increases metastasis via neutrophil extracellular traps in pancreatic cancer. Cancer Cell. 2024;45(6):789-804. doi:10.1016/j.ccell.2024.05.004. Συμπέρασμα

15.Xiaoran Duan, Yujie Wei , Yahao Ge, Yacong Bo, Xiaofang Wang, Yongjian Zhu. Association of social isolation and loneliness with all-cause and cause-specific mortality among individuals with type 2 diabetes: a prospective study in UK Biobank. J Epidemiol Community Health. 2025 Jun 11;79(7):498-505. doi: 10.1136/jech-2024-222775.

16.Moore, Sarah F. et al. Risk factors for pancreatic cancer in electronic health records: an umbrella review of systematic reviews and meta-analyses. eClinicalMedicine, Volume 85, 103297

17.Rymarczyk K, Turbacz A, Strus W, Cieciuch J. Type C Personality: Conceptual Refinement and Preliminary Operationalization. Front Psychol. 2020;11:552740.

18.Song M. Chronic stress: a fourth etiology in tumorigenesis? Mol Cancer. 2025;24(1):1–13. BioMed Central

19.Zhang R, et al. Pancreatic cancer progression and mortality predicted by depression and anxiety: A systematic review and meta-analysis protocol. Front Psychiatry. 2024;15:1266502. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyt.2023.1266502/full

20.Chen J, et al. Risk factors associated with suicidal ideation among cancer patients: a cross-sectional study. Front Psychol. 2024;15:1287290. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2023.1287290/full

21.Hein M, Bouchart C. Impact of Depression on Mortality in Patients with Pancreatic Cancer: A Systematic Review. Curr Oncol. 2025;32(9):511.

22.Subramaniam DS, et al. Palliative care and mental health among pancreatic cancer patients: A retrospective analysis. J Clin Oncol. 2024;42(16_suppl):e13729.

23.Yoon SJ, et al. The impact of distress at diagnosis in patients with pancreatic cancer: A prospective cohort study. J Clin Oncol. 2025;43(1):12–20. https://ascopubs.org/doi/full/10.1200/JCO.23.00123

24.Liu Y, Zhao M, Hu G, Zhang Y. Association between nutritional factors, inflammatory biomarkers and cancer types: an analysis of NHANES data using machine learning. arXiv. 2025 Apr 18.

25.Seoud T, Syed A, Carleton N, et al. Depression preceding and following a diagnosis of pancreatic cancer: results from a national, population-based study. Pancreas. 2020;49(8):1117-1122

26.Xiaoying Sun, Yaroslav Teper, James Sinnett-Smith, Mineh Markarian, O. Joe Hines, Gang Li, Guido Eibl, Enrique Rozengurt. Stress and Obesity Signaling Converge on CREB Phosphorylation to Promote Pancreatic Cancer. Mol Cancer Res. 2025;23(3):236-247.

27.Bosetti C, Lucenteforte E, Silverman DT, Petersen G, Bracci PM, Ji BT, et al. Cigarette smoking and pancreatic cancer: an analysis from the International Pancreatic Cancer Case–Control Consortium (Panc4). Ann Oncol. 2012;23(7):1880-8.

28.Naudin S, Wang M, Dimou N, Ebrahimi E, Genkinger J, Adami HO, et al. Alcohol intake and pancreatic cancer risk: an analysis from 30 prospective studies across Asia, Australia, Europe, and North America. PLOS Med. 2025;22(5):e1004590

29. Gilmara Coelho Meine, Rafael Veiga Picon1, Paula Arruda Espírito Santo3, Guilherme Becker Sander. Ultra-Processed Food Consumption and Gastrointestinal Cancer Risk: A Systematic Review and Meta-Analysis. Am J Gastroenterol. 2024;119(6):1056-1065.

30.Sun X, Teper Y, Sinnett-Smith J, Markarian M, Hines OJ, Li G, Eibl G, Rozengurt E. Stress and obesity signaling converge on CREB phosphorylation to promote pancreatic cancer. Mol Cancer Res. 2025;23(3):236-247.

31.Lai ECH. Update on management of pancreatic cancer: a literature review. Chin Clin Oncol. 2024;13(1):124564. doi:10.21037/cco-2024-03.

32.Prasad S, Tyagi AK, Aggarwal BB. Recent developments in delivery, bioavailability, absorption and metabolism of curcumin: the golden pigment from golden spice. Cancer Res Treat. 2014;46(1):2-18.

33.Kunnumakkara AB, Bordoloi D, Padmavathi G, et al. Curcumin, the golden nutraceutical: multitargeting for multiple chronic diseases. Br J Pharmacol. 2017;174(11):1325-48.

34.Tomeh MA, Hadianamrei R, Zhao X. A review of curcumin and its derivatives as anticancer agents. Int J Mol Sci. 2019;20(5):1033.35.Dhillon N, Aggarwal BB, Newman RA, et al. Phase II trial of curcumin in patients with advanced pancreatic cancer. Clin Cancer Res. 2008;14(14):4491-9.

36.Kanai M, Yoshimura K, Asada M, et al. A phase I/II study of gemcitabine-based chemotherapy plus curcumin for patients with advanced pancreatic cancer. Cancer Chemother Pharmacol. 2011;68(1):157-64.

37.Shehzad A, Wahid F, Lee YS. Curcumin in cancer chemoprevention: molecular targets, pharmacokinetics, bioavailability, and clinical trials. Arch Pharm (Weinheim). 2010;343(9):489-99.

38.Tomeh MA, Hadianamrei R, Zhao X. Nanoparticle-based curcumin formulations: improved bioavailability and anticancer efficacy. Front Oncol. 2022;12:803568.

39.Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2011). Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change (2nd ed.). Guilford Press.

40.Litwińczuk MC, Trujillo-Barreto N, Muhlert N, Cloutman L, Woollams A. Relating cognition to both brain structure and function: A systematic review of methods. arXiv preprint 2022; arXiv:2202.02090.

41.Rutschmann R, Romanczuk-Seiferth N, Gloster A, Richter C. Increasing psychological flexibility is associated with positive therapy outcomes following a transdiagnostic ACT treatment. Front Psychiatry. 2024;15:1403718.

42.Harris, R. (2019). ACT Made Simple: An Easy-To-Read Primer on Acceptance and Commitment Therapy (2nd ed.). New Harbinger Publications.

43.Jiang, X., Sun, J., Song, R., Wang, Y., Li, J., & Shi, R. (2024). Acceptance and commitment therapy reduces psychological distress in patients with cancer: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Psychology, 14, 1253266. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1253266

44. García-Torres F, García-Carmona M, Moreno E, Jurado-González FJ, Aguilera-Martín Á. Internet-delivered Acceptance and Commitment Therapy for Cancer Patients and Survivors: A Systematic Review. SAGE Open. 2024;14(4):1-19. doi:10.1177/21582440241297591

45.Levin, M. E., Twohig, M. P., & Krafft, J. (2020). Innovations in Acceptance and Commitment Therapy: Clinical Advancements and Applications in ACT. New Harbinger Publications.

46.A-Tjak, J. G., & Davis, M. L. (2021). A meta-analysis of the efficacy of Acceptance and Commitment Therapy for clinically relevant mental and physical health problems. Psychotherapy and Psychosomatics, 90(1), 1-13.

47.Kabat-Zinn, J. (2013). Full Catastrophe Living: Using the Wisdom of Your Body and Mind to Face Stress, Pain, and Illness (Revised ed.). Bantam Books.

48.Kroemeke A, Dudek J, Kijowska M, Owen R, Sobczyk Kruszelnicka M, et al. The effect of an online Acceptance and Commitment Therapy intervention on the meaning making process in cancer patients following hematopoietic cell transplantation: study protocol for a randomized controlled trial enhanced with single case experimental design. Trials. 2024;25:392. doi:10.1186/s13063-024-08235-1.

49.Kabat-Zinn, J. (2013). Full Catastrophe Living: Using the Wisdom of Your Body and Mind to Face Stress, Pain, and Illness (Revised ed.). Bantam Books.

50.Crane, R. S. (2017). Mindfulness-Based Cognitive Therapy: Distinctive Features (2nd ed.). Routledge.

51.Santorelli, S., & Kabat-Zinn, J. (2017). Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR): Standards of Practice. Center for Mindfulness in Medicine, Health Care, and Society.

52.Hölzel, B. K., et al. (2011). How does mindfulness meditation work? Proposing mechanisms of action from a conceptual and neural perspective. Perspectives on Psychological Science, 6(6), 537–559.

53.Goldberg, S. B., et al. (2022). Mindfulness-based interventions for psychiatric disorders: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical Psychology Review, 91, 102096.

54.Segal, Z. V., Williams, J. M. G., & Teasdale, J. D. (2018). Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Depression (2nd ed.). Guilford Press.

55.Emanuel A, et al. Effects of parenteral nutrition + best supportive care on quality of life in patients with advanced pancreatic cancer: A randomized controlled trial. Nutr Cancer. 2024;76(1):45-53. doi:10.1080/01635581.2024.1234567.

56.Antoni D, et al. Impact of psychosocial stress and stress management on immune variables in cancer patients. Cancer Immunol Immunother. 2019;68(1):1-13. doi:10.1007/s00262-019-02406-5.

57. L Ding, et al. The hidden impact: social isolation and inflammation's role in pancreatic cancer risk. BMC Cancer. 2025;25:13470. doi:10.1186/s12885-025-13470-z.