prolipsikarkinou.gr - Δρ. Δημήτριος Ν. Γκέλης

Το τεστ MPS2-AS (MyProstateScore 2.0 – Active Surveillance) σε άνδρες υπό ενεργό παρακολούθηση καρκίνου του προστάτη©

Υπό των Δρ. Δημητρίου Ν. Γκέλη - MD, ORL, DDS, PhD, Medical Life Coach, Αικατερίνη Γκέλη - MD, Radiologist

Ωστόσο, ένα σημαντικό ποσοστό των διαγνωσθέντων όγκων χαρακτηρίζεται από χαμηλή βιολογική επιθετικότητα και περιορισμένη πιθανότητα εξέλιξης, γεγονός που έχει καταστήσει την ενεργό παρακολούθηση (Active Surveillance, AS) μία από τις βασικές στρατηγικές διαχείρισης ασθενών με καρκίνο προστάτη χαμηλού κινδύνου [1,6].

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Κόρινθος, 6944280764, pharmage2@gmail.com, www.gelis.gr, www.pharmagel.gr

Θωμαΐδης Παύλος, Ιατρός,
Βιοπαθολόγος, Κόρινθος,
Κόρινθος, Αδειμάντου 40
και Άσσος, Κορινθίας
thomaidispavlos@gmail.com, www.viopathologos.com 6946806808, 2741026193

Η ενεργός παρακολούθηση αποσκοπεί στην αποφυγή ή καθυστέρηση των επιπλοκών που σχετίζονται με τη ριζική θεραπεία (ριζική προστατεκτομή ή ακτινοθεραπεία), χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ογκολογική ασφάλεια του ασθενούς [6]. Παρά τα σημαντικά οφέλη της στρατηγικής αυτής, παραμένει η πρόκληση της έγκαιρης αναγνώρισης των ασθενών που εμφανίζουν βιολογική αναβάθμιση της νόσου (grade progression) και οι οποίοι ενδέχεται να απαιτούν ενεργό θεραπευτική παρέμβαση [1].

Η ανάγκη για ακριβέστερους βιοδείκτες οδήγησε στην ανάπτυξη νέων μοριακών εργαλείων, μεταξύ των οποίων το MyProstateScore 2.0 – Active Surveillance (MPS2-AS), μια εξειδικευμένη έκδοση του τεστ MyProstateScore 2.0 σχεδιασμένη ειδικά για άνδρες που βρίσκονται ήδη σε πρόγραμμα ενεργού παρακολούθησης [1,2].

Θεωρητικό υπόβαθρο και βιολογική βάση του MPS2-AS

Η παραδοσιακή παρακολούθηση ασθενών υπό ενεργό παρακολούθηση βασίζεται σε συνδυασμό μέτρησης PSA, υπολογισμού PSA density, πολυπαραμετρικής μαγνητικής τομογραφίας (mpMRI), επαναληπτικών βιοψιών προστάτη και κλινικής αξιολόγησης [6].
Παρά τη χρησιμότητά τους, οι παραπάνω μέθοδοι παρουσιάζουν περιορισμούς. Το PSA χαρακτηρίζεται από χαμηλή ειδικότητα, η mpMRI εμφανίζει διακυμάνσεις στην ερμηνεία μεταξύ παρατηρητών, ενώ οι επαναλαμβανόμενες βιοψίες είναι επεμβατικές και συνοδεύονται από κίνδυνο αιμορραγίας, λοίμωξης και δυσφορίας για τον ασθενή [1,6].
Το MPS2-AS αναπτύχθηκε για να καλύψει αυτό το διαγνωστικό κενό αξιοποιώντας μοριακές μεταβολές που ανιχνεύονται στα κύτταρα του προστάτη τα οποία αποβάλλονται στα ούρα. Η βασική υπόθεση είναι ότι οι μεταβολές στην έκφραση συγκεκριμένων γονιδίων αντικατοπτρίζουν τη βιολογική συμπεριφορά του όγκου και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πρόβλεψη της παρουσίας ή ανάπτυξης κλινικά σημαντικού καρκίνου [1–3].

Τεχνολογία και μηχανισμός λειτουργίας

Συλλογή και επεξεργασία δείγματος

Το τεστ βασίζεται στη συλλογή δείγματος πρώτης ούρησης (first-catch urine). Σε αντίθεση με παλαιότερες εξετάσεις ούρων για τον καρκίνο του προστάτη, οι πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι το MPS2 μπορεί να διατηρεί υψηλή διαγνωστική απόδοση ακόμη και χωρίς προηγούμενη δακτυλική εξέταση του προστάτη (Digital Rectal Examination, DRE) [4].
Μετά τη συλλογή, το δείγμα υποβάλλεται σε εργαστηριακή επεξεργασία με σκοπό την απομόνωση του RNA που προέρχεται από προστατικά κύτταρα. Στη συνέχεια εφαρμόζεται ποσοτική αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης αντίστροφης μεταγραφής (RT-qPCR), η οποία επιτρέπει την ακριβή μέτρηση της έκφρασης συγκεκριμένων γονιδίων [2,3].

Μοριακοί βιοδείκτες

Το MPS2 αποτελεί εξέλιξη του αρχικού MyProstateScore, το οποίο βασιζόταν κυρίως στους βιοδείκτες PCA3 και TMPRSS2:ERG [1].
Η έκδοση 2.0 επεκτάθηκε σημαντικά και αξιοποιεί ένα πάνελ 18 RNA βιοδεικτών, οι οποίοι επιλέχθηκαν μετά από ανάλυση χιλιάδων μεταγραφωμάτων καρκίνου του προστάτη και σχετίζονται με τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό, τη νεοπλασματική διαφοροποίηση, τη διηθητική συμπεριφορά, την επιθετικότητα του όγκου και την εξέλιξη της νόσου [1,2].
Οι επιμέρους τιμές των βιοδεικτών ενσωματώνονται σε ιδιοκτησιακό αλγόριθμο μηχανικής μάθησης (machine learning algorithm), ο οποίος παράγει μία συνολική βαθμολογία κινδύνου [1].

Η εξειδικευμένη έκδοση MPS2-AS

Το MPS2-AS αποτελεί ειδική προσαρμογή του αλγορίθμου για ασθενείς που έχουν ήδη διαγνωσθεί με καρκίνο προστάτη και παρακολουθούνται συντηρητικά [2].
Σε αντίθεση με το κλασικό MPS2, το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως πριν από την πρώτη βιοψία ή πριν από επαναληπτική βιοψία, το MPS2-AS στοχεύει στην εκτίμηση της πιθανότητας ότι ένας φαινομενικά χαμηλού κινδύνου όγκος παρουσιάζει χαρακτηριστικά που υποδηλώνουν βιολογική αναβάθμιση ή υποεκτίμηση της πραγματικής του επιθετικότητας [2].
Συνεπώς, το τεστ δεν επιδιώκει απλώς να ανιχνεύσει καρκίνο, αλλά να απαντήσει στο κλινικό ερώτημα: «Μπορεί ο συγκεκριμένος ασθενής να συνεχίσει με ασφάλεια την ενεργό παρακολούθηση ή υπάρχει αυξημένη πιθανότητα ύπαρξης πιο επιθετικής νόσου;» [2].

Τι εξετάζει το MPS2-AS

Η βασική κλινική έκβαση που διερευνά το MPS2-AS είναι η πιθανότητα παρουσίας κλινικά σημαντικού καρκίνου του προστάτη, ο οποίος συνήθως ορίζεται ως νόσος Grade Group ≥2 σύμφωνα με το σύστημα ταξινόμησης της International Society of Urological Pathology (ISUP) [1,4].
Ειδικότερα, το τεστ αξιολογεί τον κίνδυνο ιστολογικής αναβάθμισης (upgrading), την πιθανότητα παρουσίας μη ανιχνευθέντος υψηλότερου βαθμού κακοήθειας, την πιθανότητα εξέλιξης της νόσου κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης και την ανάγκη διενέργειας επαναληπτικής βιοψίας ή πρόσθετης απεικονιστικής διερεύνησης [2,4].
Με τον τρόπο αυτό λειτουργεί ως εργαλείο διαστρωμάτωσης κινδύνου (risk stratification tool) και όχι ως αυτόνομο διαγνωστικό τεστ [1].

Κλινική απόδοση

Η ανάπτυξη και επικύρωση του MPS2 πραγματοποιήθηκε σε μεγάλες πολυκεντρικές σειρές ασθενών. Σύμφωνα με τη μελέτη των Tomlins και συνεργατών, το MPS2 παρουσίασε υψηλή διαγνωστική ακρίβεια για την ανίχνευση κλινικά σημαντικού καρκίνου και υπερείχε σημαντικά έναντι του PSA καθώς και άλλων καθιερωμένων κλινικών μοντέλων πρόβλεψης [1].
Σε εξωτερικές σειρές επικύρωσης, η εφαρμογή κατάλληλων ορίων (thresholds) επέτρεψε την αποφυγή μεγάλου αριθμού περιττών βιοψιών, διατηρώντας παράλληλα πολύ υψηλή ευαισθησία για την ανίχνευση καρκίνου Grade Group ≥2 [1].
Επιπλέον, μεταγενέστερες αναλύσεις κατέδειξαν ότι η χρήση δειγμάτων ούρων χωρίς προηγούμενη DRE δεν επηρεάζει ουσιωδώς την απόδοση του τεστ, γεγονός που απλοποιεί σημαντικά την εφαρμογή του στην κλινική πράξη [4].
Τα πρώτα δεδομένα για την ειδική έκδοση MPS2-AS υποδηλώνουν ότι μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό ασθενών με αυξημένο κίνδυνο αναβάθμισης της νόσου κατά την ενεργό παρακολούθηση, επιτρέποντας πιο εξατομικευμένες αποφάσεις σχετικά με τη συχνότητα των βιοψιών και των απεικονιστικών ελέγχων [2].

Κλινικές εφαρμογές

Οι πιθανότερες εφαρμογές του MPS2-AS περιλαμβάνουν την υποστήριξη αποφάσεων κατά την ενεργό παρακολούθηση, τον προσδιορισμό ασθενών που χρειάζονται νωρίτερα επαναληπτική βιοψία, τη μείωση περιττών επεμβατικών βιοψιών σε ασθενείς χαμηλού κινδύνου, τη συμπληρωματική αξιολόγηση ύποπτων ή αμφίβολων ευρημάτων στην πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία και τη βελτίωση της εξατομίκευσης των πρωτοκόλλων παρακολούθησης [1,2,4].

Πλεονεκτήματα

Το MPS2-AS παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα. Πρόκειται για μία μη επεμβατική διαδικασία συλλογής δείγματος, η οποία μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς προηγούμενη DRE. Παρουσιάζει υψηλή ευαισθησία για την ανίχνευση κλινικά σημαντικού καρκίνου, βελτιωμένη ειδικότητα σε σύγκριση με το PSA και δυνατότητα μείωσης του αριθμού των επαναλαμβανόμενων βιοψιών. Επιπλέον, ενσωματώνει πολλαπλές μοριακές πληροφορίες σε μία συνολική εκτίμηση κινδύνου, γεγονός που ενισχύει την κλινική του χρησιμότητα [1,3,4].

Περιορισμοί

Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, το MPS2-AS παρουσιάζει ορισμένους περιορισμούς.
Πρώτον, δεν αντικαθιστά τη βιοψία, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί το πρότυπο αναφοράς για την οριστική ιστολογική εκτίμηση [6].
Δεύτερον, οι αλγόριθμοι πρόβλεψης παραμένουν ιδιοκτησιακοί, γεγονός που περιορίζει την πλήρη κατανόηση της σχετικής συνεισφοράς κάθε βιοδείκτη [1,2].
Τρίτον, μεγάλο μέρος των δεδομένων προέρχεται από πληθυσμούς των Ηνωμένων Πολιτειών και απαιτείται περαιτέρω διεθνής επικύρωση σε διαφορετικές εθνοτικές και γεωγραφικές ομάδες ασθενών [1,2].
Τέλος, αν και τα πρώτα αποτελέσματα για τη χρήση του σε ενεργό παρακολούθηση είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, απαιτούνται μακροχρόνιες προοπτικές μελέτες για την τεκμηρίωση της επίδρασής του σε κλινικά καταληκτικά σημεία, όπως η μετάσταση και η ειδική για τον καρκίνο θνησιμότητα [2].

Πλεονεκτήματα του MPS2-AS – Τι προσφέρει στην πράξη

Συμπεράσματα

Το MyProstateScore 2.0 – Active Surveillance (MPS2-AS) αποτελεί μία από τις πλέον εξελιγμένες εφαρμογές της μοριακής διαγνωστικής στον καρκίνο του προστάτη. Μέσω της ανάλυσης ενός πάνελ 18 RNA βιοδεικτών σε δείγμα ούρων και της ενσωμάτωσής τους σε πολυπαραγοντικό αλγόριθμο πρόβλεψης, προσφέρει μια μη επεμβατική εκτίμηση του κινδύνου παρουσίας ή ανάπτυξης κλινικά σημαντικής νόσου [1–4].

Η κύρια αξία του έγκειται στη βελτίωση της διαστρωμάτωσης κινδύνου των ασθενών που βρίσκονται σε ενεργό παρακολούθηση, συμβάλλοντας στη μείωση των περιττών βιοψιών και στη βελτιστοποίηση των θεραπευτικών αποφάσεων. Παρότι δεν αντικαθιστά τις καθιερωμένες μεθόδους παρακολούθησης, αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό συμπληρωματικό εργαλείο στο πλαίσιο της εξατομικευμένης ογκολογικής φροντίδας των ασθενών με καρκίνο του προστάτη [1,2,6].

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.

Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση, παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.

Εισαγωγή